Apa Itu Hantavirus?
Hantavirus Pulmonary Syndrome atau HPS ialah penyakit berjangkit yang disebabkan oleh kumpulan virus dikenali sebagai hantavirus.
Virus ini biasanya dibawa oleh tikus liar dan boleh menjangkiti manusia melalui pendedahan kepada air kencing, najis, atau air liur tikus yang tercemar.
Selain HPS, terdapat juga satu lagi bentuk penyakit berkaitan hantavirus yang dikenali sebagai Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome (HFRS), yang lebih banyak dilaporkan di Asia dan Eropah.
Walaupun jangkitan ini jarang berlaku, ia boleh menjadi serius dan mengancam nyawa jika tidak dirawat dengan segera.
Bagaimana Hantavirus Merebak?
Hantavirus tidak merebak seperti selesema biasa. Kebanyakan kes berlaku apabila seseorang menyedut partikel halus yang tercemar dengan virus daripada najis atau air kencing tikus.
Antara situasi yang meningkatkan risiko jangkitan termasuk:
- Membersihkan stor, loteng, gudang atau rumah lama yang dipenuhi tikus
- Menyapu kawasan tercemar tanpa perlindungan
- Tinggal atau bekerja di kawasan dengan populasi tikus tinggi
- Aktiviti perkhemahan atau pertanian
- Menyentuh sarang atau bangkai tikus tanpa perlindungan
Dalam kes tertentu, jangkitan juga boleh berlaku melalui:
- Gigitan tikus
- Menyentuh permukaan tercemar kemudian menyentuh mulut atau hidung
- Pengambilan makanan yang tercemar
Kebanyakan jenis hantavirus tidak mudah merebak antara manusia, walaupun beberapa strain tertentu di Amerika Selatan pernah menunjukkan kemungkinan penularan manusia ke manusia.
Apakah Gejala-gejala Hantavirus?
Gejala-gejala biasanya muncul selepas 1 hingga 8 minggu selepas pendedahan kepada virus.
Gejala-gejala Awal
Pada peringkat awal, simptom atau gejala sering menyerupai selesema biasa, antaranya:
- Demam
- Sakit kepala
- Keletihan melampau
- Sakit otot terutama pada paha, belakang dan bahu
- Loya dan muntah
- Cirit-birit
- Sakit perut
Ramai pesakit tidak menyedari mereka dijangkiti hantavirus kerana gejalanya kelihatan seperti jangkitan virus biasa.
Gejala-gejala Teruk
Selepas beberapa hari, keadaan boleh menjadi semakin serius dengan cepat.
Antara gejala atau tanda amaran adalah:
- Sesak nafas
- Batuk
- Dada terasa ketat
- Pengumpulan cecair dalam paru-paru
- Tekanan darah rendah
- Denyutan jantung tidak stabil
Dalam kes HFRS pula, pesakit boleh mengalami:
- Pendarahan
- Tekanan darah rendah
- Kerosakan buah pinggang
- Pengurangan penghasilan air kencing
Keadaan ini memerlukan rawatan kecemasan segera di hospital.
Siapa yang Berisiko?
Golongan berikut mempunyai risiko lebih tinggi:
- Petani
- Pekerja gudang
- Pengawal perosak
- Individu yang tinggal di kawasan luar bandar
- Pengembara atau peserta aktiviti lasak
- Individu yang membersihkan bangunan lama atau terbiar
Risiko meningkat apabila terdapat infestasi tikus yang tidak dikawal.
Bagaimana Doktor Mengesan Hantavirus?
Diagnosis hantavirus boleh menjadi mencabar kerana simptom awal menyerupai penyakit lain seperti influenza atau COVID-19.
Doktor biasanya akan bertanya mengenai:
- Sejarah pendedahan kepada tikus
- Aktiviti luar atau kerja berisiko
- Tempat tinggal pesakit
Ujian yang mungkin dilakukan termasuk:
- Ujian darah
- Pemeriksaan fungsi buah pinggang
- Imbasan sinar-X dada
- Pemeriksaan oksigen darah
Diagnosis awal sangat penting kerana keadaan pesakit boleh merosot dengan cepat.
Rawatan Hantavirus
Tiada ubat antivirus khusus yang terbukti berkesan sepenuhnya untuk semua jenis hantavirus. Rawatan biasanya tertumpu kepada penjagaan sokongan di hospital.
Rawatan mungkin termasuk:
- Pemberian oksigen
- Bantuan pernafasan menggunakan ventilator
- Cecair intravena
- Pemantauan tekanan darah
- Rawatan di unit rawatan rapi (ICU)
Dalam kes yang serius, pesakit mungkin memerlukan sokongan pernafasan intensif kerana paru-paru boleh dipenuhi cecair dengan cepat.
Semakin awal rawatan diberikan, semakin tinggi peluang untuk sembuh.
Adakah Hantavirus Boleh Dicegah?
Ya. Pencegahan tertumpu kepada pengawalan tikus dan mengurangkan pendedahan kepada kawasan tercemar.
Langkah Pencegahan
1. Kawal Populasi Tikus
- Tutup lubang dan rekahan rumah
- Simpan makanan dalam bekas tertutup
- Buang sampah secara berkala
2. Elakkan Menyapu Najis Tikus Secara Kering
Menyapu boleh menyebabkan virus berterbangan di udara.
Sebaliknya:
- Gunakan sarung tangan
- Sembur kawasan dengan pembasmi kuman
- Lap menggunakan kain basah
3. Gunakan Pelindung Diri
Gunakan:
- Pelitup muka
- Sarung tangan
- Pakaian perlindungan ketika membersihkan kawasan tercemar
4. Pastikan Pengudaraan Baik
Buka pintu dan tingkap sekurang-kurangnya 30 minit sebelum membersihkan ruang tertutup.
Adakah Hantavirus Banyak Berlaku di Malaysia?
Kes hantavirus di Malaysia sangat jarang dilaporkan berbanding negara seperti Amerika Syarikat, China dan Korea Selatan.
Namun begitu, kewujudan tikus sebagai pembawa virus bermaksud risiko jangkitan masih boleh berlaku, terutama di kawasan yang mempunyai masalah infestasi tikus.
Oleh itu, langkah kebersihan dan kawalan perosak tetap penting untuk mencegah penyakit zoonotik seperti hantavirus.
Komplikasi Hantavirus
Jika tidak dirawat dengan segera, hantavirus boleh menyebabkan komplikasi serius seperti:
- Kegagalan pernafasan
- Pengumpulan cecair dalam paru-paru
- Kejutan (shock)
- Kerosakan buah pinggang
- Kegagalan organ
- Kematian
Kadar kematian bagi HPS boleh menjadi tinggi, terutama jika rawatan lewat diberikan.
Bila Perlu Jumpa Doktor?
Dapatkan rawatan segera jika anda mengalami:
- Demam dan sesak nafas
- Sakit otot yang teruk
- Batuk selepas terdedah kepada kawasan banyak tikus
- Keletihan melampau tanpa sebab jelas
Maklumkan kepada doktor jika anda baru membersihkan kawasan tercemar atau terdedah kepada tikus.
Kesimpulan
Hantavirus ialah penyakit zoonotik serius yang disebarkan oleh tikus dan boleh menyebabkan komplikasi paru-paru atau buah pinggang yang mengancam nyawa.
Walaupun jarang berlaku, kesedaran mengenai cara jangkitan, gejala awal dan langkah pencegahan sangat penting.
Mengamalkan kebersihan persekitaran, mengawal populasi tikus dan menggunakan perlindungan ketika membersihkan kawasan tercemar dapat membantu mengurangkan risiko jangkitan hantavirus.
Rujukan
- Cleveland Clinic. (2026). Hantavirus Pulmonary Syndrome.
- National Organization for Rare Disorders. (2025). Hantavirus Pulmonary Syndrome.
