Retinopati diabetes ialah komplikasi diabetes yang menjejaskan salur darah kecil pada retina, iaitu lapisan sensitif cahaya di bahagian belakang mata.
Jika tidak dikesan dan dirawat, keadaan ini boleh menyebabkan penglihatan kabur, kerosakan retina dan dalam kes yang teruk, kehilangan penglihatan kekal.
Retinopati diabetes boleh berlaku kepada penghidap diabetes jenis 1 dan jenis 2. Risiko meningkat apabila seseorang menghidap diabetes untuk tempoh yang lebih lama, terutama apabila paras gula dalam darah tidak dikawal dengan baik.
Kawalan tekanan darah dan paras kolesterol juga penting untuk mengurangkan risiko penyakit ini menjadi semakin teruk.
Bagaimana Retinopati Diabetes Berlaku?
Paras gula darah yang tinggi secara berpanjangan boleh merosakkan salur darah kecil yang membekalkan darah kepada retina.
Salur darah yang rosak boleh menjadi lemah dan membengkak atau mengalami kebocoran darah dan cecair ke dalam retina.
Pada peringkat lebih lanjut, bekalan darah ke retina boleh berkurangan. Sebagai tindak balas, mata mungkin membentuk salur darah baharu yang tidak normal.
Salur darah ini mudah pecah dan boleh menyebabkan pendarahan di dalam mata.
Kebocoran cecair juga boleh berlaku pada makula, iaitu bahagian retina yang bertanggungjawab terhadap penglihatan pusat yang jelas.
Keadaan ini dikenali sebagai edema makula diabetes dan boleh menyebabkan penglihatan menjadi kabur.
Apakah Simptom Retinopati Diabetes?
Salah satu perkara penting yang perlu diketahui ialah retinopati diabetes boleh berlaku tanpa sebarang simptom pada peringkat awal.
Seseorang mungkin mempunyai kerosakan retina tetapi masih boleh melihat dengan normal.
Apabila penyakit berkembang, simptom-simptom yang mungkin berlaku termasuk:
- Penglihatan kabur atau semakin kurang jelas.
- Kesukaran melihat pada waktu malam.
- Kehadiran bintik atau bentuk seperti benang yang terapung dalam medan penglihatan.
- Kawasan gelap atau kosong dalam penglihatan.
- Perubahan penglihatan yang datang dan pergi.
- Kehilangan penglihatan apabila berlaku pendarahan atau kerosakan retina yang lebih serius.
Oleh sebab simptom mungkin hanya muncul selepas penyakit menjadi lebih teruk, pemeriksaan mata secara berkala amat penting bagi penghidap diabetes.
Tahap Retinopati Diabetes
Secara umum, retinopati diabetes boleh dibahagikan kepada dua peringkat utama iaitu:
1. Retinopati Diabetes Bukan Proliferatif
Ini merupakan peringkat awal penyakit. Salur darah retina yang rosak boleh membentuk mikroaneurisme, iaitu pembengkakan kecil pada dinding salur darah.
Salur darah juga boleh mengalami kebocoran dan menyebabkan pendarahan kecil atau pengumpulan cecair dalam retina.
Keadaan ini boleh menjadi ringan, sederhana atau teruk bergantung kepada tahap kerosakan.
2. Retinopati Diabetes Proliferatif
Pada tahap ini, salur darah retina mengalami kerosakan yang lebih serius sehingga sebahagian retina kekurangan bekalan darah. Mata kemudian boleh membentuk salur darah baharu yang tidak normal.
Salur darah tersebut rapuh dan mudah pecah. Pendarahan ke dalam gel vitreus di dalam mata boleh menyebabkan penglihatan menjadi sangat kabur atau hilang secara tiba-tiba.
Tisu parut yang terbentuk juga boleh menarik retina dan menyebabkan retina tertanggal, satu keadaan yang boleh mengancam penglihatan.
Siapa yang Berisiko?
Tempoh seseorang menghidap diabetes dan tahap kawalan gula darah merupakan antara faktor utama yang berkaitan dengan retinopati diabetes.
Risiko juga boleh meningkat apabila diabetes disertai tekanan darah tinggi atau paras kolesterol yang tidak terkawal.
Wanita yang sudah mempunyai diabetes jenis 1 atau jenis 2 dan merancang untuk hamil juga perlu berbincang dengan doktor mengenai pemeriksaan mata kerana kehamilan boleh mempengaruhi risiko perkembangan atau kemerosotan retinopati yang sedia ada.
Bagaimana Retinopati Diabetes Dikesan?
Pemeriksaan mata merupakan kaedah utama untuk mengesan retinopati diabetes. Pemeriksaan boleh melibatkan pemeriksaan retina selepas anak mata dilebarkan, selain kaedah seperti fotografi retina bergantung kepada keadaan pesakit dan kemudahan yang tersedia.
Menurut garis panduan American Diabetes Association (ADA) 2026, orang dewasa dengan diabetes jenis 1 biasanya perlu menjalani pemeriksaan mata menyeluruh dan anak mata dilebarkan dalam tempoh lima tahun selepas bermulanya diabetes.
Bagi diabetes jenis 2 pula, pemeriksaan disarankan ketika diagnosis diabetes dibuat kerana kerosakan retina mungkin sudah berlaku sebelum diabetes dikenal pasti.
Jika pemeriksaan menunjukkan tiada retinopati dan kawalan gula adalah baik, pemeriksaan setiap satu hingga dua tahun mungkin dipertimbangkan.
Jika retinopati telah dikesan, pemeriksaan biasanya perlu dilakukan sekurang-kurangnya setiap tahun atau lebih kerap mengikut tahap penyakit.
Bagaimana Retinopati Diabetes Dirawat?
Rawatan bergantung kepada tahap kerosakan retina dan keadaan mata pesakit.
Pada peringkat awal, doktor mungkin memberi tumpuan kepada kawalan diabetes serta pemantauan mata secara berkala.
Bagi penyakit yang lebih serius, rawatan mungkin termasuk suntikan ubat ke dalam mata untuk mengurangkan kebocoran dan pertumbuhan salur darah tidak normal.
Rawatan laser juga boleh digunakan dalam keadaan tertentu. Jika berlaku pendarahan yang ketara atau komplikasi seperti retina tertanggal, pembedahan mungkin diperlukan.
Rawatan yang sesuai perlu ditentukan oleh pakar oftalmologi berdasarkan pemeriksaan retina.
Bolehkah Retinopati Diabetes Dicegah?
Risiko boleh dikurangkan dengan mengurus diabetes secara menyeluruh. Ini termasuk mengekalkan paras gula darah dalam sasaran yang ditetapkan doktor, mengawal tekanan darah dan kolesterol, mengambil ubat diabetes seperti yang diarahkan serta melakukan pemeriksaan mata secara berkala.
Paling penting, jangan menunggu sehingga penglihatan berubah sebelum menjalani pemeriksaan mata.
Retinopati diabetes boleh berkembang secara senyap dan pengesanan awal membolehkan rawatan diberikan sebelum kerosakan penglihatan menjadi lebih serius.
Jika penghidap diabetes mengalami kehilangan penglihatan secara tiba-tiba, banyak bintik terapung baharu atau bayangan seperti tirai dalam medan penglihatan, dapatkan pemeriksaan mata dengan segera.
Gejala tersebut boleh menandakan komplikasi mata yang serius dan memerlukan penilaian segera.
Rujukan
- American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. (2026). 12. Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care: Standards of Care in Diabetes-2026. Diabetes care.
- National Eye Institute. Diabetic Retinopathy: What You Should Know; Treating Diabetic Retinopathy: What You Should Know.
