Praeklampsia ialah salah satu komplikasi kehamilan yang serius dan biasanya berlaku selepas kandungan mencapai 20 minggu.
Keadaan ini dicirikan oleh tekanan darah tinggi yang baru berlaku semasa kehamilan dan boleh melibatkan kerosakan pada organ seperti buah pinggang, hati, otak atau sistem darah.
Praeklampsia bukan sekadar masalah tekanan darah tinggi. Jika tidak dikesan dan dirawat dengan sewajarnya, ia boleh berkembang menjadi eklampsia, iaitu keadaan yang menyebabkan sawan dan boleh mengancam nyawa ibu serta bayi.
Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), praeklampsia menjejaskan kira-kira 3 hingga 8% wanita yang melahirkan anak di seluruh dunia.
Apa itu Praeklampsia?
Praeklampsia ialah gangguan tekanan darah berkaitan kehamilan yang biasanya muncul selepas minggu ke-20 kehamilan.
Tekanan darah tinggi berlaku apabila tekanan darah terhadap dinding salur darah menjadi terlalu tinggi.
Dalam praeklampsia, keadaan ini boleh disertai dengan kehadiran protein dalam air kencing atau tanda-tanda bahawa organ tertentu telah terjejas.
Seseorang wanita tidak semestinya mengalami gejala yang jelas. Ada wanita yang berasa sihat walaupun tekanan darah mereka tinggi dan terdapat tanda awal kerosakan organ.
Oleh sebab itu, pemeriksaan antenatal secara berkala amat penting.
WHO menyatakan bahawa pengesanan awal dan pengurusan yang sesuai dapat membantu mencegah praeklampsia daripada berkembang menjadi eklampsia dan komplikasi yang mengancam nyawa.
Apakah Punca Praeklampsia?
Punca sebenar praeklampsia masih belum difahami sepenuhnya. Namun, keadaan ini dipercayai berkaitan dengan masalah perkembangan dan fungsi plasenta, iaitu organ yang membekalkan oksigen dan nutrien kepada bayi sepanjang kehamilan.
Gangguan pada aliran darah antara ibu dan plasenta boleh menyebabkan perubahan pada salur darah dan tindak balas sistemik dalam tubuh ibu.
Kesannya, tekanan darah boleh meningkat dan organ-organ tertentu boleh mengalami kerosakan.
Oleh itu, praeklampsia tidak semestinya berlaku kerana seseorang wanita mengambil makanan tertentu, terlalu banyak garam atau melakukan aktiviti fizikal tertentu.
Siapa yang Berisiko Mendapat Praeklampsia?
Praeklampsia boleh berlaku kepada mana-mana wanita hamil. Walau bagaimanapun, sesetengah keadaan meningkatkan risikonya.
Antara faktor risiko yang diketahui termasuk:
- Kehamilan pertama
- Mengandung bayi kembar atau lebih
- Mempunyai sejarah praeklampsia dalam kehamilan terdahulu
- Sejarah keluarga praeklampsia
- Obesiti
- Tekanan darah tinggi sebelum hamil
- Diabetes
- Penyakit buah pinggang
- Sesetengah penyakit autoimun
- Faktor lain yang berkaitan dengan kesihatan ibu serta kehamilan.
WHO turut menyenaraikan kehamilan pertama, kehamilan berganda, obesiti, hipertensi, diabetes, penyakit buah pinggang dan sejarah keluarga sebagai antara faktor yang meningkatkan risiko.
Mempunyai salah satu faktor risiko ini tidak bermakna seseorang wanita pasti akan mengalami praeklampsia.
Sebaliknya, ia bermakna pemantauan semasa kehamilan mungkin perlu dilakukan dengan lebih teliti.
Apakah Simptom-simptom Praeklampsia?
Sesetengah wanita tidak mengalami sebarang simptom. Sebab itu pemeriksaan tekanan darah dan air kencing semasa lawatan antenatal sangat penting.
Antara tanda dan simptom yang boleh berlaku ialah:
- Tekanan darah tinggi
- Sakit kepala yang teruk atau berterusan
- Penglihatan kabur, hilang penglihatan sementara atau sensitif terhadap cahaya
- Sakit pada bahagian atas abdomen, khususnya di bawah tulang rusuk
- Loya atau muntah yang berlaku selepas trimester pertama
- Bengkak pada tangan dan muka;
- Pening atau rasa tidak sihat;
- Peningkatan berat badan yang mendadak akibat pengekalan cecair; dan
- Protein dalam air kencing.
Namun, bengkak kaki sahaja tidak semestinya bermaksud seseorang mengalami praeklampsia, kerana bengkak pada kaki boleh berlaku secara normal semasa kehamilan.
Sebaliknya, sakit kepala teruk, gangguan penglihatan, sakit bahagian atas abdomen atau tekanan darah yang sangat tinggi memerlukan penilaian perubatan segera.
Bagaimana Praeklampsia Didiagnosis?
Diagnosis biasanya melibatkan beberapa pemeriksaan.
1. Pengukuran Tekanan Darah
Tekanan darah 140/90 mmHg atau lebih selepas 20 minggu kehamilan merupakan salah satu tanda penting yang perlu dinilai.
Tekanan darah yang sangat tinggi, iaitu sekitar 160/110 mmHg atau lebih, dianggap sebagai hipertensi teruk dan memerlukan perhatian perubatan segera.
2. Pemeriksaan Air Kencing
Doktor boleh memeriksa air kencing untuk mencari proteinuria, iaitu kehadiran protein dalam air kencing.
Protein dalam air kencing boleh menjadi petunjuk bahawa buah pinggang terjejas akibat praeklampsia.
3. Ujian Darah
Ujian darah boleh dilakukan untuk menilai fungsi organ dan mencari tanda komplikasi, termasuk pemeriksaan:
- Kiraan platelet
- Fungsi hati
- Fungsi buah pinggang
- Parameter darah lain yang berkaitan.
Praeklampsia juga boleh didiagnosis apabila tekanan darah tinggi disertai tanda kerosakan organ walaupun protein dalam air kencing tidak ditemui.
4. Pemeriksaan Bayi
Kesihatan bayi juga perlu dipantau. Ini mungkin termasuk pemeriksaan pertumbuhan bayi, jumlah air ketuban dan pemantauan keadaan bayi bergantung kepada usia kandungan serta tahap keterukan penyakit.
Dalam sesetengah keadaan, ujian berkaitan placental growth factor (PlGF) juga boleh digunakan untuk membantu menilai risiko praeklampsia, bergantung kepada garis panduan dan kemudahan yang tersedia.
Apakah Komplikasi Praeklampsia?
Praeklampsia yang teruk atau tidak dirawat boleh menyebabkan komplikasi serius kepada ibu dan bayi.
Komplikasi kepada Ibu
Antaranya:
- Eklampsia, iaitu sawan akibat komplikasi praeklampsia
- Strok
- Kerosakan buah pinggang
- Kerosakan hati
- Masalah pembekuan darah
- Edema pulmonari, iaitu pengumpulan cecair dalam paru-paru
- Sindrom HELLP
- Kegagalan organ
- Kematian dalam kes yang sangat teruk.
WHO menyatakan bahawa praeklampsia boleh berkembang menjadi eklampsia dan menyebabkan sawan yang boleh mengancam nyawa.
Komplikasi kepada Bayi
Bayi juga boleh terjejas kerana fungsi plasenta dan aliran darah ke bayi mungkin terganggu.
Antara risiko yang mungkin berlaku ialah:
- Pertumbuhan bayi terbantut
- Berat lahir rendah
- Kelahiran pramatang
- Masalah akibat kelahiran terlalu awal
- Gangguan bekalan oksigen
- Kelahiran mati
- Kematian neonatal
Praeklampsia juga boleh menyebabkan doktor perlu mempertimbangkan kelahiran bayi lebih awal sekiranya kesihatan ibu atau bayi berada dalam keadaan berisiko.
Apakah Sindrom HELLP?
Sindrom HELLP ialah komplikasi serius yang boleh dikaitkan dengan praeklampsia.
HELLP merujuk kepada:
- H – Hemolysis: Pemecahan sel darah merah
- EL – Elevated Liver Enzymes: Peningkatan enzim hati
- LP – Low Platelet: Jumlah platelet yang rendah
Sindrom ini boleh menyebabkan sakit bahagian atas abdomen, loya, muntah dan rasa tidak sihat. Ia memerlukan penilaian serta rawatan segera.
Bagaimana Praeklampsia Dirawat?
Rawatan bergantung kepada tahap keterukan penyakit, usia kandungan, keadaan ibu dan keadaan bayi.
Doktor mungkin melakukan:
1. Pemantauan Rapi
Bagi kes yang tidak terlalu teruk, ibu mungkin perlu menjalani pemeriksaan lebih kerap untuk memantau tekanan darah, keputusan ujian darah, protein dalam air kencing dan keadaan bayi.
2. Ubat Menurunkan Tekanan Darah
Ubat antihipertensi boleh digunakan untuk mengawal tekanan darah dan mengurangkan risiko komplikasi.
Jenis ubat dan dos ditentukan oleh doktor kerana tidak semua ubat tekanan darah sesuai digunakan semasa kehamilan.
3. Magnesium Sulfat
Magnesium sulfat boleh diberikan kepada wanita yang mempunyai risiko tinggi untuk mengalami eklampsia bagi mengurangkan risiko sawan.
4. Kortikosteroid
Jika kelahiran pramatang dijangka, doktor mungkin memberikan kortikosteroid tertentu untuk membantu mempercepatkan kematangan paru-paru bayi, bergantung kepada usia kandungan dan keadaan klinikal.
5. Kelahiran Bayi
Satu-satunya cara untuk menghilangkan punca utama praeklampsia ialah melahirkan bayi dan plasenta.
Namun, ini tidak bermakna semua wanita dengan praeklampsia perlu melahirkan bayi dengan segera.
Doktor akan mempertimbangkan usia kandungan, tahap praeklampsia, keadaan ibu, keadaan bayi dan risiko meneruskan kehamilan sebelum menentukan masa serta kaedah kelahiran.
Bolehkah Praeklampsia Dicegah?
Tidak semua kes praeklampsia boleh dicegah. Walau bagaimanapun, risiko komplikasi boleh dikurangkan melalui penjagaan antenatal yang baik dan pengenalpastian wanita berisiko tinggi.
Langkah penting termasuk:
- Menghadiri pemeriksaan antenatal mengikut jadual
- Memeriksa tekanan darah secara berkala
- Menjalani pemeriksaan air kencing apabila disarankan
- Mengawal diabetes dan tekanan darah tinggi
- Mengekalkan berat badan yang sihat sebelum kehamilan jika boleh
- Mendapatkan nasihat doktor jika mempunyai penyakit kronik
- Mengambil ubat pencegahan hanya apabila disarankan oleh doktor
Bagi wanita yang mempunyai risiko tertentu, aspirin dos rendah mungkin disyorkan oleh doktor sebagai langkah pencegahan.
Ia tidak sesuai untuk dimulakan sendiri tanpa penilaian perubatan. WHO mengesyorkan aspirin dos rendah untuk wanita hamil yang berisiko tinggi terhadap praeklampsia.
Pengambilan kalsium juga boleh memainkan peranan dalam pencegahan bagi wanita atau populasi yang mempunyai pengambilan kalsium makanan yang rendah.
Bolehkah Praeklampsia Berlaku Selepas Bersalin?
Ya. Praeklampsia bukan semestinya berakhir sebaik sahaja bayi dilahirkan.
Praeklampsia selepas bersalin (postpartum preeclampsia) boleh berlaku selepas kelahiran dan memerlukan perhatian perubatan.
Oleh itu, wanita yang baru bersalin perlu mendapatkan rawatan segera jika mengalami:
- Sakit kepala yang teruk atau tidak hilang
- Penglihatan kabur atau perubahan penglihatan
- Sakit kuat di bahagian atas abdomen (perut)
- Sesak nafas
- Sakit dada
- Sawan
- Tekanan darah yang sangat tinggi.
Penjagaan selepas bersalin amat penting kerana komplikasi berkaitan tekanan darah boleh berlaku dalam tempoh selepas kelahiran.
Bila Perlu Mendapatkan Rawatan Kecemasan?
Wanita hamil atau baru bersalin perlu mendapatkan rawatan perubatan segera jika mengalami sakit kepala yang sangat teruk, gangguan penglihatan, sakit kuat di bahagian atas abdomen, sesak nafas, sawan atau bacaan tekanan darah yang sangat tinggi.
Jangan menunggu sehingga pemeriksaan antenatal yang seterusnya jika gejala tersebut berlaku.
Kesimpulan
Praeklampsia ialah komplikasi kehamilan yang serius tetapi boleh diuruskan dengan lebih baik apabila dikesan awal.
Keadaan ini biasanya berlaku selepas 20 minggu kehamilan dan boleh menjejaskan pelbagai organ ibu serta kesihatan bayi.
Pemeriksaan antenatal secara berkala amat penting kerana praeklampsia boleh berlaku tanpa gejala yang ketara.
Pengukuran tekanan darah, pemeriksaan air kencing, ujian darah dan pemantauan bayi membantu doktor mengenal pasti keadaan ini serta menentukan rawatan yang sesuai.
Jika praeklampsia menjadi teruk, rawatan mungkin melibatkan ubat untuk mengawal tekanan darah, magnesium sulfat bagi mengurangkan risiko sawan, kortikosteroid apabila kelahiran pramatang dijangka dan dalam keadaan tertentu, kelahiran bayi.
Yang paling penting, jangan abaikan tekanan darah tinggi atau gejala amaran semasa kehamilan dan selepas bersalin. Rawatan awal boleh membantu mengurangkan risiko komplikasi serius kepada ibu dan bayi.
Rujukan
- World Health Organization (WHO). (2025). Pre-eclampsia.
- World Health Organization (WHO). (2011). WHO recommendations for prevention and treatment of pre-eclampsia and eclampsia.
- World Health Organization (WHO). (2020). WHO recommendations on drug treatment for non-severe hypertension in pregnancy.
- Hypertension in pregnancy: diagnosis and management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2019 Jun 25. (NICE Guideline, No. 133.) Available from: NCBI
