Liken planus (Lichen planus) ialah sejenis penyakit keradangan kronik yang boleh menjejaskan kulit, rambut, kuku, serta membran mukosa seperti di dalam mulut dan alat kelamin.
Walaupun tidak berjangkit, keadaan ini boleh menyebabkan ketidakselesaan yang ketara, termasuk kegatalan, kesakitan dan perubahan pada penampilan kulit.
Artikel ini akan menghuraikan secara menyeluruh mengenai liken planus termasuk punca, gejala, diagnosis, rawatan dan langkah penjagaan.
Apa Itu Liken Planus?
Liken planus merupakan penyakit autoimun, di mana sistem imun badan secara tidak sengaja menyerang sel-sel kulit dan mukosa yang sihat.
Keadaan ini boleh berlaku pada semua peringkat umur, namun lebih kerap ditemui dalam kalangan orang dewasa pertengahan usia.
Penyakit ini biasanya muncul sebagai ruam berwarna ungu kemerahan, rata dan berkilat pada permukaan kulit.
Ia juga boleh muncul dalam bentuk luka putih atau ulser di dalam mulut, yang dikenali sebagai liken planus oral.
Punca dan Faktor Risiko
Punca sebenar liken planus masih belum diketahui dengan jelas. Walau bagaimanapun, beberapa faktor dipercayai menyumbang kepada perkembangan penyakit ini:
- Gangguan sistem imun – Sistem imun menyerang tisu sendiri (autoimun).
- Jangkitan virus – Terutamanya virus hepatitis C.
- Reaksi ubat-ubatan – Sesetengah ubat seperti ubat tekanan darah tinggi, NSAID dan ubat antimalaria boleh mencetuskan keadaan ini.
- Tekanan (stres) – Faktor psikologi boleh memburukkan gejala.
- Pendedahan kepada bahan kimia – Seperti logam tertentu dalam tampalan gigi.
Walaupun faktor-faktor ini mungkin memainkan peranan, tidak semua pesakit mempunyai pencetus yang jelas.
Gejala-gejala Liken Planus
Gejala-gejala liken planus berbeza bergantung kepada kawasan tubuh yang terjejas:
1. Kulit
- Ruam berwarna ungu kemerahan
- Permukaan rata dan berkilat
- Gatal yang teruk
- Garisan putih halus pada permukaan ruam (Wickham striae)
2. Mulut (Liken Planus Oral)
- Tompokan putih seperti renda di dalam pipi
- Ulser atau luka yang menyakitkan
- Sensasi terbakar, terutamanya ketika makan makanan pedas atau berasid
3. Kuku
- Penipisan kuku
- Garisan atau lekukan pada kuku
- Kuku boleh menjadi rapuh atau gugur dalam kes yang teruk
4. Kulit Kepala (Liken Planopilaris)
- Keguguran rambut kekal
- Kemerahan dan keradangan pada kulit kepala
5. Alat Kelamin
- Luka atau tompokan putih
- Rasa sakit atau tidak selesa
Diagnosis
Diagnosis liken planus biasanya dibuat melalui pemeriksaan klinikal oleh doktor. Walau bagaimanapun, beberapa ujian tambahan mungkin diperlukan untuk pengesahan:
- Biopsi kulit atau mukosa – Sampel tisu diambil untuk pemeriksaan mikroskopik.
- Ujian darah – Untuk mengesan jangkitan seperti hepatitis C.
- Pemeriksaan mulut atau genital – Untuk menilai keterlibatan mukosa.
Diagnosis yang tepat penting bagi membezakan liken planus daripada penyakit lain seperti psoriasis atau lupus.
Rawatan Liken Planus
Tiada penawar mutlak untuk liken planus tetapi rawatan bertujuan untuk mengurangkan gejala dan mempercepatkan penyembuhan.
1. Ubat Sapuan (Topikal)
- Kortikosteroid krim atau salap untuk mengurangkan keradangan
- Gel atau ubat kumur untuk liken planus oral
2. Ubat Oral
- Kortikosteroid oral dalam kes teruk
- Antihistamin untuk mengurangkan kegatalan
- Ubat imunosupresif bagi kes yang tidak responsif
3. Terapi Cahaya (Fototerapi)
- Menggunakan sinaran ultraviolet untuk merawat lesi kulit
4. Rawatan Sokongan
- Elakkan pencetus seperti makanan pedas atau bahan kimia tertentu
- Penjagaan kebersihan mulut yang baik
Dalam kebanyakan kes, liken planus pada kulit boleh sembuh dalam tempoh beberapa bulan hingga tahun.
Namun, liken planus oral cenderung menjadi kronik dan memerlukan pemantauan jangka panjang.
Komplikasi yang Mungkin Berlaku
Walaupun kebanyakan kes tidak berbahaya, beberapa komplikasi boleh berlaku:
- Jangkitan sekunder akibat luka terbuka
- Perubahan warna kulit selepas sembuh
- Keguguran rambut kekal jika melibatkan kulit kepala
- Risiko kanser mulut (jarang, tetapi perlu dipantau dalam kes liken planus oral kronik)
Oleh itu, pemeriksaan berkala amat penting, terutamanya bagi pesakit dengan liken planus oral.
Langkah Penjagaan dan Pencegahan
Walaupun liken planus tidak boleh dicegah sepenuhnya, beberapa langkah boleh membantu mengurangkan risiko dan mengawal gejala:
- Kurangkan tekanan melalui teknik relaksasi seperti meditasi atau senaman
- Elakkan makanan pedas dan berasid jika mengalami liken planus oral
- Gunakan produk penjagaan kulit yang lembut
- Elakkan menggaru kawasan terjejas untuk mencegah jangkitan kuman
- Amalkan kebersihan mulut yang baik
Selain itu, pesakit digalakkan untuk mendapatkan rawatan awal jika terdapat perubahan pada kulit atau mukosa.
Bila Perlu Berjumpa Doktor?
Anda disarankan untuk mendapatkan pemeriksaan perubatan jika:
- Mengalami ruam yang tidak hilang
- Terdapat luka dalam mulut yang berpanjangan
- Mengalami kegatalan yang teruk
- Berlaku keguguran rambut secara tiba-tiba
- Terdapat perubahan pada kuku
Diagnosis awal dapat membantu mengelakkan komplikasi dan mempercepatkan rawatan.
Kesimpulan
Liken planus ialah penyakit keradangan yang boleh menjejaskan pelbagai bahagian tubuh, termasuk kulit dan mukosa. Walaupun tidak berjangkit, ia boleh memberi kesan besar terhadap kualiti hidup pesakit.
Dengan diagnosis yang tepat dan rawatan yang sesuai, kebanyakan gejala boleh dikawal dengan baik.
Kesedaran mengenai penyakit ini penting agar individu dapat mengenal pasti tanda awal dan mendapatkan rawatan secepat mungkin.
Jika anda mengalami simptom yang mencurigakan. Jangan abaikan, berjumpalah dengan doktor untuk penilaian lanjut.
Rujukan
- Mayo Clinic Staff. (2024). Lichen Planus-Symptoms and causes. MayoClinic
- Ludmann, P. (2025). Lichen Planus: FAQS. American Academy of Dermatology Association.
- Le Cleach, L., & Chosidow, O. (2012). Clinical practice. Lichen planus. The New England journal of medicine.
