Kanser zakar jarang berlaku, tetapi apabila ia berlaku kesannya boleh menjadi serius terhadap kesihatan, seksualiti dan kualiti hidup.
Disebabkan ia tidak biasa, ramai lelaki tidak tahu tanda-tanda awal atau bagaimana ia bermula. Kekurangan pengetahuan ini boleh menyebabkan kelewatan diagnosis, sekali gus menjadikan rawatan lebih sukar.
Memahami asasnya boleh membantu kaum lelaki mengenal pasti perubahan awal dan berasa lebih yakin untuk berbincang dengan doktor.
Apa itu Kanser Zakar?
Kanser zakar berlaku apabila sel dalam kulit atau tisu zakar mula membiak tanpa kawalan. Kebanyakan kes bermula pada kulup atau kepala zakar.
Sekitar 95 peratus adalah karsinoma sel skuamus iaitu kanser yang bermula pada sel kulit di permukaan. Bentuk lain seperti melanoma atau sarkoma juga wujud tetapi jauh lebih jarang.
Walaupun perkataan “kanser” menakutkan, kanser zakar pada peringkat awal selalunya boleh dirawat dengan baik.
Cabarannya ialah ramai lelaki berasa malu untuk memberitahu doktor tentang perubahan pada bahagian ini, maka masalah kadang-kadang dibiarkan selama beberapa bulan.
Tahap Kekerapan
Kanser zakar jarang berlaku di negara ini termasuklah negara-negara barat seperti Amerika Syarikat atau United Kingdom. Ia merangkumi kurang daripada satu peratus daripada semua kanser lelaki.
Kadar lebih tinggi ditemui di beberapa kawasan di Amerika Selatan, Afrika dan Asia Selatan. Faktor seperti kebersihan, kadar jangkitan HPV dan amalan berkhatan mempengaruhi risikonya.
Punca dan Faktor Risiko
Doktor tidak selalu dapat menentukan punca tepat, tetapi beberapa faktor berikut meningkatkan risiko.
1. Human Papillomavirus (HPV)
HPV ialah faktor risiko paling kuat. Sesetengah strain HPV boleh menyebabkan perubahan pada sel kulit yang akhirnya menjadi kanser.
Virus ini disebarkan melalui hubungan seksual. Ramai lelaki tidak tahu mereka dijangkiti kerana biasanya tiada gejala.
Tetapi jangkitan berpanjangan boleh meningkatkan risiko perubahan sel tidak normal.
2. Kebersihan Zakar yang Kurang Baik
Jika kulup tidak dibersihkan dengan kerap, bahan tebal yang dipanggil smegma boleh terkumpul. Smegma sendiri tidak menyebabkan kanser, tetapi kerengsaan dan keradangan berterusan boleh meningkatkan risiko.
Ini lebih biasa apabila kulup terlalu ketat dan sukar ditarik ke belakang, keadaan yang dipanggil phimosis.
3. Merokok
Bahan kimia dalam tembakau boleh merosakkan DNA sel kulit, sama seperti kesannya pada paru-paru. Kajian menunjukkan hubungan yang jelas antara merokok dan kanser zakar.
4. Umur
Kanser zakar jarang berlaku pada lelaki muda. Kebanyakan pesakit berumur lebih 50 tahun.
5. Sistem imun yang lemah
Lelaki dengan sistem imun yang lemah, sama ada akibat penyakit atau ubat, mempunyai risiko lebih tinggi.
6. Tidak Berkhatan
Berkhatan sejak lahir dikaitkan dengan risiko lebih rendah, kemungkinan kerana kebersihan lebih mudah dijaga dan risiko jangkitan HPV berkurangan.
Tanda-tanda dan Gejala awal
Tanda-tanda dan gejala awal selalunya kelihatan biasa dan tidak menyakitkan, jadi ramai yang menangguhkan pemeriksaan.
Tanda-tanda dan gejala termasuk:
- Ketulan kecil, luka atau pertumbuhan pada zakar
- Perubahan warna atau ketebalan kulit
- Ruam yang tidak hilang
- Luka yang berdarah atau mengeluarkan cecair
- Bau tidak menyenangkan
- Bengkak, terutama jika kulup semakin sukar ditarik
Gejala ini tidak semestinya kanser. Jangkitan, alahan dan masalah kulit lain boleh menyebabkan perubahan serupa.
Tetapi jika ia tidak sembuh dalam dua hingga empat minggu, dapatkan pemeriksaan. Diagnosis awal sangat membantu rawatan.
Cara Diagnosis
Diagnosis bermula dengan pemeriksaan fizikal. Doktor akan melihat kawasan terjejas dan memeriksa nodus limfa di pangkal paha.
Oleh sebab rupa perubahan kulit tidak cukup untuk mengesahkan kanser, doktor biasanya mengambil biopsi iaitu sampel kecil tisu yang diperiksa di bawah mikroskop.
Jika kanser disahkan, imbasan seperti ultrabunyi, CT atau MRI mungkin dilakukan untuk melihat sama ada ia telah merebak. Maklumat ini membantu merancang rawatan.
Pilihan Rawatan
Rawatan bergantung pada saiz dan peringkat kanser serta lokasinya. Matlamatnya ialah membuang atau memusnahkan kanser sambil mengekalkan sebanyak mungkin fungsi dan bentuk normal.
1. Rawatan Krim Ubat
Kanser permukaan peringkat awal kadang-kadang boleh dirawat dengan krim yang merangsang tindak balas imun.
2. Terapi Laser atau Rawatan Beku
Lesi kecil boleh dibuang dengan laser atau dibekukan. Pilihan ini kurang invasif.
3. Pembedahan
Ini rawatan paling biasa. Untuk tumor kecil, hanya tisu terjejas dibuang. Dalam kes lebih serius, sebahagian atau seluruh zakar perlu dibuang (penektomi separa atau penuh).
Pakar bedah akan cuba mengekalkan sebanyak mungkin tisu sihat.
Teknik moden jauh lebih baik berbanding dahulu. Pembedahan rekonstruktif kadang-kadang boleh dilakukan dan ramai lelaki masih mengekalkan sensasi dan fungsi penting.
4. Pembuangan Nodus Limfa
Jika kanser merebak ke nodus limfa, ia mungkin perlu dibuang untuk mengelakkan penyebaran lanjut.
5. Terapi Radiasi
Radiasi digunakan untuk merawat kanser setempat atau selepas pembedahan untuk mengurangkan risiko ia kembali.
6. Kemoterapi
Kemoterapi digunakan jika kanser sudah merebak lebih jauh atau jika rawatan lain tidak mencukupi.
Hidup Selepas Rawatan
Pemulihan bergantung pada jenis rawatan. Ramai lelaki bimbang tentang fungsi seksual dan kebimbangan itu normal.
Namun, kebanyakan lelaki yang dirawat awal masih mengekalkan fungsi seksual. Jika sebahagian zakar dibuang, mereka mungkin perlu menyesuaikan diri, tetapi kaunseling dan sokongan pasangan amat membantu.
Pengencingan juga mungkin berubah. Selepas pembedahan besar, ada lelaki yang perlu belajar cara baru untuk membuang air kecil. Pasukan perubatan biasanya memberi panduan.
Kesan emosi juga nyata. Kanser zakar boleh menjejaskan keyakinan diri. Sokongan profesional dan kumpulan pesakit boleh membantu.
Pencegahan dan Pengurangan Risiko
Walaupun tidak semua kes boleh dicegah, beberapa langkah boleh mengurangkan risiko:
- Ambil vaksin HPV jika layak.
- Amalkan seks selamat.
- Berhenti merokok.
- Jaga kebersihan kulup dengan kerap.
- Jumpa doktor jika kulup terlalu ketat.
- Perhatikan sebarang perubahan, ketulan atau luka yang tidak sembuh.
Bila Perlu Mendapatkan Rawatan?
Jika anda perasan luka, ketulan atau perubahan kulit pada zakar yang berlarutan, dapatkan pemeriksaan.
Kebanyakan masalah bukanlah kanser, tetapi menunggu terlalu lama boleh memudaratkan. Pemeriksaan ringkas boleh memberi kepastian atau mengenalpasti masalah pada peringkat awal.
Kesimpulan
Kanser zakar memang jarang, tetapi serius. Ia jauh lebih mudah dirawat jika dikesan awal. Rasa malu tidak seharusnya menghalang lelaki daripada mendapatkan bantuan.
Mengetahui tanda-tanda dan mendapatkan nasihat doktor dengan cepat boleh membuat perbezaan besar.
