HIV Bukan Lagi Hukuman Mati: Fakta Penting Tentang Pencegahan & Rawatan Moden

HIV ialah singkatan bagi Human Immunodeficiency Virus. Ia merupakan salah satu cabaran kesihatan awam terbesar dalam tempoh empat dekad terakhir.

HIV telah meragut berjuta-juta nyawa, memusnahkan komuniti, dan mencetuskan krisis kesihatan global.

Namun, HIV juga menjadi pendorong kepada pelbagai penemuan sains, kemajuan perubatan, dan gerakan sosial.

Hari ini, walaupun HIV bukan lagi hukuman mati, ia masih menjadi isu serius yang memerlukan perhatian berterusan.

Artikel ini akan menerangkan apa itu HIV, bagaimana ia memberi kesan kepada tubuh, cara penularan, pencegahan, rawatan, serta perkembangan semasa dalam memerangi HIV.

Apa Itu HIV?

HIV ialah virus yang menyerang sistem imun badan, khususnya sel CD4 T (atau sel T-helper) yang penting untuk melawan jangkitan.

Jika tidak dirawat, HIV akan mengurangkan jumlah sel ini, melemahkan sistem imun dan menyebabkan tubuh terdedah kepada jangkitan serta kanser tertentu.

Jika dibiarkan, HIV akan berkembang menjadi AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome) iaitu tahap paling serius dalam jangkitan HIV, di mana sistem imun benar-benar lemah.

Bagaimana HIV Menular?

HIV disebarkan melalui cecair badan tertentu seperti:

• Darah
• Air mani
• Cecair faraj
• Cecair dubur
• Susu ibu

Cara utama HIV merebak ialah:

• Hubungan seks tanpa perlindungan: Melalui faraj, anal (dubur) dan oral (jarang)
• Berkongsi jarum suntikan: Terutamanya dalam kalangan penagih dadah.
• Ibu kepada anak: Semasa kehamilan, kelahiran (bersalin) atau penyusuan.
• Pemindahan darah tercemar: Jarang berlaku di negara dengan saringan ketat.
• Pendedahan semasa kerja: Contohnya seperti pekerja kesihatan tertusuk jarum.

HIV tidak menular melalui sentuhan biasa seperti berpelukan, berjabat tangan, berkongsi makanan atau gigitan serangga.

Gejala-gejala HIV

Gejala-gejala HIV berbeza mengikut peringkat jangkitan.

Jangkitan HIV Akut (2-4 minggu selepas terdedah):

• Demam
• Sakit tekak
• Ruam
• Bengkak kelenjar limfa
• Sakit otot
• Sakit kepala

Gejala ini menyerupai selesema, sering disalah anggap sebagai jangkitan biasa.

Jangkitan HIV Kronik:

Selepas fasa awal, virus menjadi kurang aktif tetapi terus membiak. Seseorang mungkin tidak menunjukkan gejala selama bertahun-tahun. Fasa ini boleh bertahan lebih 10 tahun.

AIDS:

Apabila sistem imun sangat lemah, gejala-gejalanya termasuk:

• Penurunan berat badan mendadak
• Demam berulang atau berpeluh malam berlebihan
• Keletihan melampau tanpa sebab
• Bengkak kelenjar limfa berpanjangan
• Cirit-birit berterusan
• Luka di mulut, dubur, atau kemaluan
• Radang paru-paru
• Kanser tertentu (Kaposi’s sarcoma, limfoma)

Tanpa rawatan, jangka hayat penghidap AIDS biasanya sekitar tiga tahun.

Diagnosa HIV

Satu-satunya cara untuk mengetahui status HIV ialah melalui ujian. Ujian moden kini lebih pantas dan tepat.

Antara jenis ujian tersebut adalah:

• Ujian antibodi (mengesan antibodi HIV)
• Ujian kombinasi antigen/antibodi (mengesan kedua-dua antigen HIV dan antibodi)
• Ujian asid nukleik (NAT) (mengesan RNA HIV dalam darah)

Diagnosis awal sangat penting untuk rawatan yang berkesan dan mengurangkan penularan.

Rawatan: ART Mengubah Segalanya

Perkembangan terbesar dalam memerangi HIV ialah terapi antiretroviral (ART). Diperkenalkan pada pertengahan 1990-an, ART melibatkan pengambilan kombinasi ubat HIV setiap hari. Ia tidak menyembuhkan HIV, tetapi mampu menekan virus ke paras yang tidak dapat dikesan.

Paras virus yang tidak dapat dikesan bermakna:

• Penghidap boleh hidup sihat dengan jangka hayat hampir normal.
• Virus tidak dapat ditularkan secara seksual (U=U: Undetectable = Untransmittable).

Namun, pengambilan ubat mesti konsisten. Jika terlepas dos, virus boleh menjadi kebal terhadap ubat.

Pencegahan HIV

Pencegahan HIV memerlukan gabungan pendekatan tingkah laku, bioperubatan, dan berstruktur.

Amalan Seks Selamat:

• Penggunaan kondom secara konsisten
• Mengurangkan bilangan pasangan seks
• Kerap membuat ujian dan mengetahui status pasangan

PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis):

Pil harian (atau suntikan berkala) yang boleh mengurangkan risiko jangkitan HIV sehingga 99% bagi individu berisiko tinggi.

PEP (Post-Exposure Prophylaxis):

Rawatan kecemasan dalam masa 72 jam selepas terdedah kepada HIV, diambil selama 28 hari.

Pengurangan Kemudaratan bagi Penagih Dadah:

• Akses kepada rawatan ketagihan

Pencegahan Ibu Kepada Anak:

Ibu positif HIV yang mengambil ART dan mengamalkan penyusuan selamat boleh mengurangkan penularan kepada bayi sehingga kurang 1%.

Kesan Global HIV/AIDS

Sejak wabak bermula, kira-kira 85 juta orang telah dijangkiti HIV, dan lebih 40 juta telah meninggal dunia akibat penyakit berkaitan AIDS.

Namun, kemajuan nyata:

• 38 juta orang hidup dengan HIV di seluruh dunia (setakat 2024).
• 29 juta menerima rawatan ART.
• Kematian berkaitan AIDS menurun lebih 60% sejak kemuncaknya pada 2004.
• Jangkitan baru menurun, tetapi masih berjuta-juta setiap tahun.

HIV menjejaskan masyarakat di seluruh dunia tanpa mengira jantina, seksualiti, bangsa, atau status sosial.

Stigma dan Diskriminasi

Walaupun sains sudah jauh maju, stigma masih menjadi penghalang utama dalam usaha menamatkan wabak HIV.

Salah faham tentang cara jangkitan, sikap menghukum, dan ketakutan untuk mendedahkan status menghalang orang daripada menjalani ujian dan mendapatkan rawatan.

Stigma tersebut boleh dipulihkan dengan:

• Kempen pendidikan awam
• Perlindungan hak asasi manusia
• Memperkasa komuniti terkesan
• Membanteras diskriminasi dalam perkhidmatan kesihatan

Masa Depan: Menuju Penawar dan Vaksin HIV

Penyelidikan untuk penawar dan vaksin HIV giat dijalankan.

Strategi Penawar:

• Sterilizing cure: menghapuskan virus sepenuhnya dari tubuh.
• Functional cure: menekan virus tanpa rawatan berterusan.

Beberapa individu telah sembuh secara fungsian selepas pemindahan sel stem, tetapi kaedah ini masih tidak praktikal untuk ramai.

Vaksin HIV:

Masih tiada vaksin HIV yang berkesan sepenuhnya, tetapi teknologi baru seperti vaksin mRNA (diperkenalkan melalui vaksin COVID-19) memberi harapan.

Rawatan Jangka Panjang:

Suntikan, implan, dan formulasi ART jangka panjang sedang dibangunkan untuk memudahkan rawatan dan meningkatkan pematuhan.

Kesimpulan

HIV telah berubah dari virus misteri yang membawa maut menjadi penyakit kronik yang boleh dikawal. Rawatan berkesan. Pencegahan berkesan. Pendidikan berkesan. Tetapi sikap leka adalah berbahaya.

Untuk menamatkan HIV, usaha global mesti diteruskan:

• Memperluaskan akses kepada ART
• Memperhebatkan penggunaan PrEP dan pengurangan kemudaratan
• Memerangi stigma dan maklumat salah
• Melabur dalam penyelidikan

Alat untuk menamatkan HIV sudah ada. Kini yang diperlukan hanyalah komitmen, dana, dan usaha untuk menjangkau semua orang, di mana-mana sahaja.