Buah matoa (Pometia pinnata) merupakan buah tropika yang berasal dari Papua dan turut ditemui di beberapa kawasan di Malaysia, Indonesia serta Kepulauan Pasifik.
Buah ini semakin mendapat perhatian kerana rasanya yang manis, gabungan seakan-akan longan, laici dan rambutan, di samping kandungan sebatian bioaktif yang berpotensi memberi manfaat kepada kesihatan.
Buah matoa turut dinilai sebagai ubat tradisional untuk merawat hipertensi serta penyakit obstetrik, ginekologi dan abdomen, termasuk masalah perut, cirit-birit dan disentri.
Walaupun buah matoa telah lama digunakan dalam perubatan tradisional, penyelidikan moden mengenai khasiatnya masih berada pada peringkat awal.
Kebanyakan bukti yang ada datang daripada kajian makmal (in vitro) dan kajian haiwan, manakala kajian klinikal terhadap manusia masih sangat terhad.
Oleh itu, manfaat yang dinyatakan perlu ditafsirkan secara berhati-hati.
Kandungan Nutrien dan Fitokimia Buah Matoa
Buah matoa mengandungi pelbagai nutrien serta sebatian tumbuhan yang penting, antaranya: [1]
- Vitamin C
- Vitamin B1
- Vitamin B2
- Vitamin B3
- Vitamin E
- Kalsium
- Fosforus
- Sebatian fenolik
- Flavonoid
- Tanin
- Saponin
- Alkaloid
- Terpenoid
Sebatian-sebatian ini terkenal kerana mempunyai aktiviti antioksidan yang membantu melindungi sel daripada kerosakan akibat radikal bebas.
Beberapa analisis fitokimia turut mendapati bahawa kulit, biji dan isi buah matoa mengandungi kandungan polifenol yang berbeza-beza, dengan kulit buah sering menunjukkan aktiviti antioksidan yang lebih tinggi berbanding isi buah.
1. Kaya dengan Antioksidan
Manfaat buah matoa yang paling banyak dikaji ialah aktiviti antioksidannya.
Kajian menggunakan kaedah DPPH mendapati ekstrak etanol buah matoa mampu meneutralkan radikal bebas dengan berkesan, menunjukkan potensi sebagai sumber antioksidan semula jadi. Aktiviti ini dikaitkan dengan kandungan flavonoid dan polifenol yang tinggi dalam buah tersebut. [2]
Antioksidan memainkan peranan penting dalam:
- Mengurangkan tekanan oksidatif
- Melindungi sel daripada kerosakan
- Mengurangkan risiko penyakit kronik
- Menyokong proses penuaan yang sihat
Namun begitu, perlu difahami bahawa keputusan kajian makmal tidak semestinya memberikan kesan yang sama apabila buah tersebut dimakan oleh manusia.
2. Berpotensi Membantu Meningkatkan Sistem Imun
Vitamin C merupakan nutrien penting untuk fungsi sistem imun. Selain itu, kandungan antioksidan dalam buah matoa dipercayai membantu mengurangkan kerosakan oksidatif yang boleh menjejaskan fungsi sel imun.
Beberapa kajian turut melaporkan bahawa ekstrak matoa mengandungi vitamin A, C dan E bersama pelbagai sebatian fenolik yang berpotensi menyokong sistem pertahanan badan. [1]
Walau bagaimanapun, manfaat ini masih memerlukan pengesahan melalui kajian klinikal terhadap manusia.
3. Berpotensi Membantu Mengawal Paras Gula Darah
Beberapa kajian awal menunjukkan ekstrak buah matoa mempunyai potensi sebagai agen antidiabetes. [3]
Penyelidik berpendapat sebatian fenolik dan flavonoid mungkin membantu mengurangkan penyerapan glukosa dalam usus serta meningkatkan sensitiviti insulin.
Namun, kebanyakan dapatan ini diperoleh daripada kajian makmal atau haiwan, bukannya kajian klinikal pada manusia.
Oleh itu, pesakit diabetes tidak seharusnya menggantikan ubat yang dipreskripsikan dengan buah matoa semata-mata.
4. Berpotensi Menyokong Kesihatan Jantung
Tekanan oksidatif dan keradangan kronik merupakan antara faktor yang menyumbang kepada penyakit jantung.
Polifenol yang terdapat dalam buah-buahan diketahui mampu membantu mengurangkan kerosakan oksidatif serta menyokong fungsi salur darah.
Oleh sebab buah matoa kaya dengan sebatian ini, penyelidik percaya ia berpotensi memberi manfaat kepada kesihatan kardiovaskular.
Walaupun begitu, masih belum terdapat bukti klinikal yang menunjukkan pengambilan buah matoa secara langsung mampu mengurangkan risiko serangan jantung atau strok.
5. Mempunyai Potensi Antimikrob
Selain antioksidan, terdapat penyelidikan yang turut menunjukkan ekstrak buah matoa mempunyai aktiviti antibakteria terhadap beberapa mikroorganisma.[1]
Kesan ini dipercayai berpunca daripada kandungan tanin, flavonoid dan saponin yang boleh mengganggu pertumbuhan bakteria tertentu dalam keadaan makmal.
Walau bagaimanapun, penyelidikan ini masih belum membuktikan bahawa memakan buah matoa boleh merawat atau mencegah jangkitan bakteria pada manusia.
6. Berpotensi Membantu Melambatkan Penuaan Kulit
Kajian farmaseutikal telah menggunakan ekstrak buah matoa dalam formulasi krim antipenuaan kerana kandungan antioksidannya yang tinggi.[4]
Antioksidan membantu mengurangkan kerosakan kolagen akibat radikal bebas dan sinaran ultraviolet (UV), sekali gus berpotensi melambatkan pembentukan kedutan serta tanda-tanda penuaan kulit.
Namun, kajian tersebut lebih memfokuskan kepada penggunaan ekstrak dalam produk sapuan kulit dan bukannya kesan pengambilan buah secara terus.
Adakah Buah Matoa Selamat Dimakan?
Secara umumnya, buah matoa selamat dimakan sebagai sebahagian daripada diet yang seimbang.
Walaupun tiada kesan sampingan serius yang banyak dilaporkan, pengambilan secara berlebihan mungkin menyebabkan ketidakselesaan gastrousus pada sesetengah individu kerana kandungan gula semula jadinya.
Individu yang menghidap diabetes juga disarankan mengambilnya secara sederhana dan mengambil kira jumlah karbohidrat harian mereka.
Cara Terbaik Menikmati Buah Matoa
Bagi mendapatkan manfaat nutrisinya, buah matoa boleh dinikmati secara segar apabila masak.
Selain dimakan begitu sahaja, buah ini juga boleh dijadikan:
- Jus tanpa tambahan gula
- Salad buah
- Smoothie
- Pencuci mulut berasaskan buah-buahan
Bagi mengekalkan kandungan vitamin dan antioksidan, elakkan memasaknya pada suhu yang terlalu tinggi untuk tempoh yang lama.
Kesimpulan
Buah matoa merupakan buah tropika yang kaya dengan antioksidan dan pelbagai sebatian fitokimia seperti flavonoid, polifenol dan tanin. Kajian saintifik menunjukkan ia mempunyai potensi sebagai sumber antioksidan, menyokong sistem imun, membantu mengawal gula darah, menyokong kesihatan jantung serta mempunyai aktiviti antimikrob.
Namun, sebahagian besar bukti yang ada masih datang daripada kajian makmal dan haiwan. Kajian klinikal pada manusia masih terhad, justeru manfaat kesihatannya belum dapat disahkan sepenuhnya.
Seperti buah-buahan lain, buah matoa paling sesuai dinikmati sebagai sebahagian daripada pemakanan yang pelbagai dan seimbang, bukannya sebagai rawatan untuk sebarang penyakit.
Rujukan
- Siti Hajar. et al. (2021). Potensi Ekstrak Buah Matoa (Pometia Pinnata) Sebagai Sumber Antioksidan. Jurnal Farmasi Sains dan Praktis.
- Sulistiani, Sulistiani. et al. (2024). Pengukuran aktivitas antioksidan ekstrak etanol buah matoa (Pometia pinnata) dengan metode DPPH (2,2-difenil-1,1-pikrilhidrazil). Pharmasipha : Pharmaceutical Journal of Islamic Pharmacy.
- Husniati, H. et al. (2025). Identification of Potential Antioxidant and Antidiabetic α-Glucosidase Inhibitors from Pometia pinnata Through In Vitro, Metabolite Profiling, and Molecular Docking. Journal of Multidisciplinary Applied Natural Science.
- Siska Syahfitri. et al. (2024).Uji Antioksidan Krim Anti-Aging Ekstrak Etanol Daging Buah Matoa (Pometia pinnata). Jurnal Biogenerasi
